مقیاس FOUR (Full Outline of UnResponsiveness Scale) یکی از مقیاسهای دقیق برای ارزیابی سطح هوشیاری بیماران (بهویژه بیماران بخش ICU) است. این مقیاس بهعنوان جایگزینی برای مقیاس گلاسکو (GCS) طراحی شده، چون در مواردی مثل بیماران لولهگذاریشده (intubated) که نمیتوان پاسخ گفتاری را سنجید، دقت بیشتری دارد.
مقیاس FOUR شامل ۴ بخش است و هر بخش بین ۰ تا ۴ نمره دارد (یعنی حداکثر نمره کل ۱۶ است).
بخشها عبارتند از:
- پاسخ چشمی (Eye Response)
- پاسخ حرکتی (Motor Response)
- پاسخ ساقه مغز (Brainstem Reflexes)
- الگوی تنفس (Respiration Pattern)
جدول مقیاس FOUR
| جزء | نمره | توضیح |
|---|---|---|
| پاسخ چشمی (Eyes) | 4 | باز و دنبالکننده حرکات (ردیابی حرکات اشیاء) |
| 3 | باز ولی بدون ردیابی | |
| 2 | بسته ولی در پاسخ به صدا یا درد باز میشود | |
| 1 | بسته و فقط در پاسخ به درد باز میشود | |
| 0 | هیچ پاسخ چشمی ندارد | |
| پاسخ حرکتی (Motor) | 4 | حرکات هدفمند (مثلاً اشاره به محل درد) |
| 3 | خم کردن بازو در برابر درد (flexion) | |
| 2 | پاسخ غیرطبیعی (decerebrate extension) | |
| 1 | حرکتی ندارد ولی تون عضله حفظ شده | |
| 0 | شل کامل، حرکتی ندارد | |
| رفلکسهای ساقه مغز (Brainstem Reflexes) | 4 | مردمکها و رفلکس قرنیه و سرفه طبیعی |
| 3 | یکی از رفلکسها از بین رفته | |
| 2 | دو رفلکس از بین رفته | |
| 1 | فقط یکی (مثلاً سرفه) باقی مانده | |
| 0 | هیچ رفلکسی وجود ندارد | |
| تنفس (Respiration) | 4 | تنفس منظم و خودبهخود |
| 3 | تنفس Cheyne–Stokes | |
| 2 | تنفس نامنظم (irregular) | |
| 1 | وابسته به ونتیلاتور، ولی تلاش تنفسی دارد | |
| 0 | وابسته به ونتیلاتور و بدون تلاش تنفسی |
نحوه نمرهدهی:
نمره ۰ در همه بخشها: مرگ مغزی
حداکثر نمره: ۱۶ → هوشیار کامل
نمره پایینتر: نشانگر کاهش سطح هوشیاری و عملکرد مغزی
مزایای مقیاس FOUR نسبت به GCS
✅ قابل استفاده برای بیماران لولهگذاریشده
✅ شامل ارزیابی ساقه مغز و تنفس
✅ تمایز بهتر بین حالتهای کما، وضعیت نباتی و مرگ مغزی
✅ در ICU و اورژانس دقت بالاتری دارد
معایب
- کمی پیچیدهتر از GCS
- نیاز به آموزش برای تفسیر دقیق
- گاهی ارزیابی تنفس در بیماران ونتیلاتوری دشوار است